Wat zijn mijn rechten als ik in de gevangenis zit?
In de gevangenis heeft u in ieder geval recht op medische zorg, bezoek en verlof. En u mag sporten en werken. Uw rechten staan in de huisregels van de gevangenis waar u blijft. Huisregels kunnen verschillen per soort gevangenis.
Uw rechten in de gevangenis
Als u in de gevangenis zit, heeft u de volgende rechten:
-
Recht op bezoek
-
Recht op contact
-
Recht op zorg
-
Recht op werk en/of andere activiteiten
-
Recht op verlof
Verderop leest u meer over deze rechten.
Uw rechten staan in de huisregels
Waar u precies recht op heeft, staat in de huisregels. Bijvoorbeeld hoe vaak uw advocaat mag langskomen. Of hoe vaak u mag sporten. U vindt de huisregels op uw afdeling of in de gevangenisbibliotheek. Huisregels kunnen verschillen per soort gevangenis.
Soms gelden andere regels
Uw rechten zijn anders als u:
-
in een jeugdgevangenis zit
-
in een vreemdelingenbewaring zit
-
TBS heeft
Goed om te weten
-
Een gevangenis heet ook wel ‘penitentiaire inrichting’ (PI). Als u in de gevangenis zit, bent u ‘gedetineerde’ of ‘in detentie’.
-
Elke gevangenis heeft een bibliotheek, een winkel en een re-integratiecentrum (RIC). In een RIC krijgt u hulp bij het voorbereiden op uw leven na de gevangenis.
-
U krijgt een speciale bankrekening in de gevangenis. In de huisregels staat hoeveel geld u maximaal op deze rekening mag hebben.
Dit zijn uw rechten
Recht op bezoek
U heeft recht op minimaal 1 uur per week bezoek. In de huisregels van de gevangenis staat waar en wanneer u bezoek mag ontvangen. Ook staat in de huisregels hoe u het bezoek aanvraagt en hoeveel mensen u tegelijk mag ontvangen.
Meestal is het ook mogelijk om bezoek van uw kinderen te krijgen in de gevangenis.
Controle tijdens het bezoek
Tijdens het bezoek is er controle door de gevangenis. Soms is het mogelijk om bezoek zonder controle te ontvangen. Dit heet ‘bezoek zonder toezicht’. In de huisregels staat wanneer dit mogelijk is.
Niet eens met een beslissing van de gevangenis?
Bent u het niet eens met een beslissing van de directeur over uw recht op bezoek? Dan kunt u binnen 7 dagen een klacht indienen.
Recht op contact
In de gevangenis heeft u geen mobiele telefoon. Maar u mag wel brieven schrijven en ontvangen. En er is een telefoon die u als gevangene mag gebruiken.
Internet
In het re-integratiecentrum (RIC) van de gevangenis kunt u een beveiligde computer gebruiken. Hiermee kunt u op internet, maar u krijgt alleen toegang tot bepaalde websites. Bijvoorbeeld voor het stopzetten van toeslagen of voor het aanvragen van een DigiD.
Brieven sturen en ontvangen
U mag brieven versturen en ontvangen. De kosten moet u zelf betalen. De gevangenis mag uw post openen en lezen. Sommige post mag de gevangenis niet lezen. Bijvoorbeeld brieven van en naar uw advocaat.
Bellen in de gevangenis
U mag minimaal 1 keer per week minimaal 10 minuten bellen met de gevangenistelefoon. De belkosten moet u zelf betalen. De gevangenis mag meeluisteren met het gesprek. In de huisregels staan alle regels over contact via de telefoon.
In het re-integratiecentrum kunt u onder begeleiding bellen met schuldeisers of andere instanties.
Niet eens met een beslissing van de gevangenis?
Bent u het niet eens met een beslissing van de directeur over uw recht op contact? Dan kunt u binnen 7 dagen een klacht indienen.
Recht op zorg
In de gevangenis heeft u recht op de volgende zorg:
-
medische zorg
-
persoonlijke verzorging
-
geestelijke zorg
-
sociale zorg
Medische zorg
In de gevangenis heeft u recht op medische zorg. Uw zorgverzekering loopt door, maar u hoeft geen premie te betalen. In de gevangenis is een inrichtingsarts. Dat is de huisarts van de gevangenis. U kunt ook een eigen arts laten komen, maar u betaalt zelf de kosten.
Vindt u dat u geen goede medische zorg krijgt? Dan kunt u een klacht indienen.
Persoonlijke verzorging
De gevangenis moet zorgen voor:
-
kleren en schoenen als u die zelf niet heeft. Of geld geven om kleren en schoenen te kopen.
-
eten en drinken. De gevangenis moet daarbij rekening houden met bijvoorbeeld uw godsdienst.
-
lichamelijke verzorging, bijvoorbeeld dat u minimaal 2 keer per week kunt douchen.
Geestelijke zorg
U heeft recht op geestelijke zorg. De gevangenis moet bijvoorbeeld zorgen voor kerk- of gebedsdiensten, of groepsbijeenkomsten. Ook kunt u persoonlijke zorg krijgen van een geestelijk verzorger.
Sociale zorg
U heeft ook recht op sociale hulp. Iemand van de Reclassering kan u bijvoorbeeld helpen bij het voorbereiden op uw leven na de gevangenis.
Recht op werken en/of andere activiteiten
In de gevangenis kunt u deze activiteiten doen:
Werken
Sporten
Luchten
Onderwijs
Recreatie
Werken
De gevangenis moet ervoor zorgen dat u kunt werken. Bijvoorbeeld het inpakken van producten of werken met een machine. Met het werk verdient u een klein bedrag per uur. Meestal is werken verplicht. In de huisregels staan alle regels over werken in de gevangenis.
Sporten
U mag elke week minimaal 2 keer 45 minuten sporten. Het is niet verplicht om te sporten.
Luchten
U mag minimaal 1 uur per dag in de buitenlucht zijn. Dit heet ‘luchten’.
Onderwijs
In de gevangenis kunt u vaak onderwijs volgen en een diploma halen. Kijk in de huisregels wat de mogelijkheden zijn.
Recreatie
U heeft 6 uur per week recht op recreatie. In de gezamenlijke ruimten staan meestal spullen voor algemeen gebruik. Bijvoorbeeld een radio en/of televisie, een voetbaltafel en bordspellen. Kijk in de huisregels wat de mogelijkheden zijn voor recreatie in uw gevangenis.
Niet eens met een beslissing van de gevangenis?
Bent u het niet eens met een beslissing van de directeur over uw activiteiten? Dan kunt u binnen 7 dagen een klacht indienen.
Recht op verlof
U kunt 3 verschillende soorten verlof aanvragen in de gevangenis:
-
incidenteel verlof
-
strafonderbreking
-
re-integratieverlof
Zit u in een inrichting voor stelselmatige daders (ISD)? Dan gelden andere regels.
Incidenteel verlof
U kunt incidenteel verlof aanvragen om bij een belangrijke gebeurtenis te zijn. Bijvoorbeeld de geboorte van uw kind, of de begrafenis van uw partner. Incidenteel verlof duurt maximaal 1 dag.
U vraagt het verlof aan bij de directeur van de gevangenis. Als uw verzoek wordt afgewezen, kunt u binnen 7 dagen een klacht indienen.
Strafonderbreking
Is 1 dag verlof niet genoeg? Moet u bijvoorbeeld naar het ziekenhuis, of een ernstig ziek kind verzorgen? Dan kunt u ‘strafonderbreking’ aanvragen. Dit verlof duurt minimaal 2 dagen en maximaal 3 maanden. Deze tijd gaat niet van uw gevangenisstraf af, u komt later vrij.
Strafonderbreking vraagt u aan bij de directeur van de gevangenis. Die stuurt uw verzoek door naar de minister van Justitie en Veiligheid. Gaat de minister niet akkoord? Dan kunt u hiertegen binnen 7 dagen protesteren. Dit heet ‘beroep instellen’.
Re-integratieverlof
Re-integratieverlof is mogelijk aan het einde van uw gevangenisstraf. Er zijn 3 soorten re-integratieverlof:
-
kortdurend re-integratieverlof voor maximaal 1 dag. Bijvoorbeeld voor het regelen van een identiteitsbewijs.
-
langdurend re-integratieverlof voor maximaal 204 uur per maand. Bijvoorbeeld om mee te doen met een traject van de reclassering.
-
extramurale vrijheid voor minimaal 4 weken en maximaal 12 maanden. Dit is verlof om te kunnen werken buiten de gevangenis. Na elke werkdag gaat u weer terug naar de gevangenis.
U vraagt het verlof aan bij de directeur van de gevangenis. Als uw verzoek wordt afgewezen, kunt u binnen 7 dagen een klacht indienen.
Meer informatie over dit onderwerp
Wat is gratie?
Wat is gratie?
Als u gratie krijgt, gaat uw straf of een deel ervan niet door. U mag bijvoorbeeld eerder de gevangenis uit. Of u hoeft een minder hoge boete te betalen.
U kunt bijvoorbeeld gratie aanvragen als u ongeneeslijk ziek wordt.
Hoe kunt u gratie aanvragen?
Als u gratie wil, kunt een zelf een verzoek indienen bij Justis. Een familielid, uw advocaat of iemand van de Reclassering kan dit ook voor u doen. U moet dan wel toestemming geven.
Voor gratie gelden voorwaarden.
Na uw verzoek
Meestal krijgt u na 6 maanden een beslissing van Justis. Wijst Justis uw verzoek af? Dan kunt u binnen 1 jaar een nieuw gratieverzoek indienen. Hiervoor gelden regels. Vraag daarom eerst een advocaat om advies.
Welke soorten gevangenis zijn er?
Welke soorten gevangenis zijn er?
Er zijn verschillende soorten gevangenis. Een gevangenis heet ook wel ‘penitentiaire inrichting’ (PI). Er zijn 3 soorten:
-
Huis van bewaring
-
Gevangenis
-
Inrichting voor stelselmatige daders (ISD)
Bijzondere afdelingen
Sommige gevangenissen hebben een speciale afdeling. Bijvoorbeeld voor gevangenen met een psychiatrische stoornis, of voor terroristen.
Er zijn ook plekken met andere regels. Zoals de:
1 Huis van bewaring
U gaat naar een huis van bewaring als u nog niet veroordeeld bent. U bent dan verdachte in een strafzaak en wacht op de uitspraak van de rechter.
Een verblijf als verdachte in een huis van bewaring heet ‘voorlopige hechtenis’. Een huis van bewaring lijkt op de gevangenis.
2 Gevangenis
Na een veroordeling van de rechter wordt u overgebracht van het huis van bewaring naar de gevangenis. Er zijn verschillende beveiligingsniveaus:
-
Extra beveiligd. Dit is de zwaarst beveiligde gevangenis, en heet EBI (Extra Beveiligde Inrichting).
-
Uitgebreid beveiligd. U zit hier als er een grote kans is dat u probeert te vluchten. Of als u een gevaar voor de maatschappij bent. Bijvoorbeeld als u voor terrorisme bent veroordeeld.
-
Normaal beveiligd. Dit is het standaard beveiligingsniveau.
-
Beperkt beveiligd. U zit op een Beperkt Beveiligde Afdeling (BBA) tijdens de laatste periode van uw straf. In deze periode volgt u een opleiding of werkt u buiten de gevangenis. Na elke school- of werkdag gaat u weer terug naar de gevangenis.
Een gevangenis kan meerdere beveiligingsniveaus hebben. Waar u terechtkomt, hangt bijvoorbeeld af van hoe lang uw straf is. En hoe groot de kans dat u probeert te vluchten.
3 Inrichting voor stelselmatige daders
Een Inrichting voor stelselmatige daders (ISD) is voor mensen die vaak misdrijven plegen.
Uw rechten staan in de huisregels
Waar u precies recht op heeft in de gevangenis, staat in de huisregels. Bijvoorbeeld hoe vaak u mag luchten en hoeveel geld u mag hebben op uw gevangenisrekening. Huisregels kunnen verschillen per soort gevangenis.
U kunt om overplaatsing vragen
Wilt u naar een andere gevangenis? Bijvoorbeeld omdat u dichter bij uw familie wil zijn? Dan kunt u vragen om overplaatsing. Dit doet u via uw casemanager. Of bij de ‘Divisie Individuele Zaken (DIZ)’ van het ministerie van Justitie en Veiligheid.
Hoe dien ik een klacht in over de medische zorg in de gevangenis?
Hoe dien ik een klacht in over de medische zorg in de gevangenis?
Als u niet tevreden bent over uw medische zorg in de gevangenis, kunt u een klacht indienen bij het hoofd zorg. Dat is de baas van de medische dienst in de gevangenis. Doe dit binnen 14 dagen na de medische behandeling.
Uw klacht kan gaan over een behandeling van bijvoorbeeld de:
-
inrichtingsarts, dat is de huisarts van de gevangenis
-
tandarts
-
psycholoog of psychiater
-
verpleegkundige
Het hoofd zorg gaat met u in gesprek en probeert samen met u een oplossing te zoeken.
Als een gesprek niet helpt
Komt u er samen niet uit of wilt u uw klacht niet bespreken met het hoofd zorg? Dan hangt het af van uw klacht hoe het verder gaat. Er zijn namelijk 2 soorten medische klacht:
-
inhoudelijk. Bijvoorbeeld als u verkeerde medicijnen krijgt. Of als de arts zegt dat u een bepaalde ziekte heeft, en dit klopt niet.
-
organisatorisch. Bijvoorbeeld als er geen tandarts is als u die nodig heeft. Of als een medisch apparaat niet beschikbaar is.
Twijfelt u of uw klacht inhoudelijk of organisatorisch is? Bespreek dit dan met het hoofd zorg. Komt u er niet uit? Neem dan contact op met een van onze juristen.
Heeft u een inhoudelijke klacht?
Als u een inhoudelijke klacht heeft, stuurt het hoofd zorg uw klacht door naar de medisch adviseur van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De medisch adviseur helpt u en de arts om er samen uit te komen, bijvoorbeeld in een gesprek. Dit heet ‘bemiddeling’.
De medisch adviseur maakt een verslag van de bemiddeling, en stuurt dit naar u en het hoofd zorg.
Als bemiddeling niet helpt
Als de bemiddeling niet helpt, kunt u uw klacht indienen bij de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). Dit heet ‘beroep instellen’. Doe dit binnen 7 dagen nadat u het verslag van de medisch adviseur heeft gekregen. Als de RSJ u gelijk geeft, kunt u een geldbedrag krijgen.
Goed om te weten
U kunt uw medisch inhoudelijke klacht ook indienen bij het Medisch Tuchtcollege.
Heeft u een organisatorische klacht?
Als u een medisch organisatorische klacht heeft, kunt u de klacht indienen bij de Commissie van Toezicht. Na een hoorzitting krijgt u een uitspraak van de Commissie. Als de Commissie u gelijk geeft, kunt u een geldbedrag krijgen.
Als u het niet eens bent met de uitspraak
Bent u het niet eens met de uitspraak van de Commissie van Toezicht? Dan kunt u uw klacht indienen bij de Raad voor Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming (RSJ). Dit heet ‘beroep instellen’. Doe dit binnen 7 dagen nadat u de uitspraak van de Commissie van Toezicht heeft gekregen. Als de RSJ u gelijk geeft, kunt u een geldbedrag krijgen.
Goed om te weten
Soms is het ook mogelijk om een medisch organisatorische klacht in te dienen bij de Nationale Ombudsman.